Skuteczność "Szamponu dr Seidla" jako preparatu wspomagającego terapię miejscową powierzchownych ropnych dermatoz u psów.

01 stycznia 2007

Zbigniew J.H. Pomorski, Stanisław Winiarczyk, Katarzyna Szymanek, Zbigniew Blimke, Roman Dąbrowski, Dorota M. Pomorska

Poza typowymi lekami, mającymi podstawowe znaczenie w miejscowej lub ogólnej terapii przyczynowej dermatoz, współczesna dermatologia weterynaryjna przypisuje ogromną rolę właściwie dobranemu postępowaniu pielęgnacyjno-higieniczno-opiekuńczemu, które - szczególnie w przypadkach chorób przewlekłych lub nieuleczalnych - winno wspomagać bieżące kontrolowanie zmian (np. infekcji, świądu łojotoku itp.) zapewniając tym samym określony "komfort chorowania" cierpiącemu zwierzęciu / 1, 3-8/.

Przykładem takiego postępowania może być współcześnie stosowanie tzw. szamponów terapeutycznych / 1, 5-6/, w tym także np. Szamponu dr Seidla, który jest opartym na bazie jodoforów szamponem antyseptycznym, o dostosowanych do potrzeb skóry chorej właściwościach pielęgnacyjnych. Zalecany jest on do stosowania w profilaktyce i wspomaganiu leczenia ropnych i grzybiczych zapaleń skóry. Jednocześnie jest to szampon pielęgnacyjny dla skóry chorej, przeznaczony dla psów z zainfekowaną powierzchownym procesem ropnym skórą /1,6/, bowiem wykazuje wyraźnie ukierunkowane działanie przeciwbakteryjne, przeciwdrożdżakowe i przeciwgrzybicze.

Jodofory /2, 9-11/ to koloidalne roztwory jodu w różnorodnych nośnikach tj. zazwyczaj związkach powierzchniowo czynnych (typu niejonowego, anionowego lub kationowego) bądź polimerach (alkohol poliwinylowy, amyloza, poliwinylopirolidon). Wspomniane nośniki stabilizują jod i zwiększają jego rozpuszczalność. Jodofory wykazują szeroki zakres działania na większość drobnoustrojów chorobotwórczych (bakterie, grzyby, wirusy) co sprawia, że znalazły one powszechne zastosowanie jako antyseptyki miejscowe i środki dezynfekcyjne /9, 11/. Dodatkowe ich zalety to niewielka toksyczność, znikome działanie drażniące (w porównaniu z tradycyjnymi roztworami jodu) oraz dobra, zapewniająca długotrwałe oddziaływanie, stabilność i rzadsze powodowanie uczuleń lub nietolerancji. Silne działanie antyseptyczne jodoforów umożliwiło szerokie wykorzystanie ich w lecznictwie dermatologicznym - zwłaszcza w miejscowym leczeniu powierzchownych (pierwotnych i wtórnych) ropnych bądź grzybiczych a zwłaszcza drożdżycowych zapaleń skóry - a takie preparaty jak Betadina, (Povidone, PVP-1), Ipoprep, Surgidine, Incodyna czy Incosan są powszechnie stosowanymi u ludzi oraz wielu gatunków zwierząt z uwagi na skuteczność działania i relatywnie niską cenę /9-11/.

Według dokumentacji producenta substancjami czynnymi "Szamponu dr Seidla" są:

  • Kompleks jodu z polioksoetylenowymi środkami powierzchniowo czynnymi (jodofor)
     
  • Anionowe i niejonowe środki powierzchniowo czynne
     
  • Substancje wtórnie natłuszczające
     
  • Środki konsystencjo-twórcze
     
  • Substancje regulujące pH
     

Obserwacje nad określeniem "in vitro" właściwości bójczych "Szamponu dr Seidla" oraz jego tolerancją miejscową
Badania wykonano ze szczepem wzorcowym Staphylococcus aureus 209D oraz ze szczepami Staphylococcus epidermidis i Pityrosporum canis wyizolowanymi z przypadków chorobowych. Dla określenia maksymalnego rozcieńczenia roztworu o właściwościach bójczych - Szampon dr Seidla rozcieńczano w wodzie w stosunku: 1:1 ; 1:2 ; 1:4 ; 1:8 ; 1:16 i 1:32.

Średnie uzyskanych wyników przedstawia tabela

Rozcieńczenie Staph. Aureus Staph. Epidermidis Pityrosporum Canis
1:1 - - -
1:2 +/- - -
1:4 +++ + -
1:8 +++ +++ +/-
1:16 +++ +++ +++
1:32 +++ +++ +++

Objaśnienia: (-) : brak wzrostu; (+/-) ; (+) ; (+++) : wzrost odpowiednio nasilony

W oparciu o powyższe rezultaty, ilustrujące właściwości bójcze szamponu dla gronkowców ropnych i drożdżaków, zadecydowano stosować w dalszych doświadczeniach jako "roztwór roboczy" rozcieńczenie 1:2.

Badania nad określeniem tolerancji miejscowej "stężeń roboczych" preparatu przez zdrową, oraz zmienioną chorobowo, skórę psów wykonano u 6 zdrowych psów oraz 4 zwierząt z klinicznymi objawami ostrego atopowego zapalenia skóry, grupując je w dwie grupy doświadczalne. Grupa 1 - to sześć zdrowych klinicznie psów nie wykazujących w badaniu dermatologicznym zmian skórnych. Zwierzęta te poddawano trzykrotnej (co kolejne dwa dni) kąpieli polegającej na nanoszeniu na namoczoną sierść odpowiedniej ilości "roboczego roztworu szamponu" i spienieniu. W pianie zwierzęta pozostawały do 15 min., po czym dokładnie je spłukiwano. Grupa 2 - składała się z 4 psów /teriery/ z ostrymi objawami uogólnionego atopowego zapalenia skóry /bez wtórnych powikłań ropnych /, które "kąpano" identycznie jak psy grupy pierwszej.

W następstwie powyższego postępowania w grupie 1 nie odnotowano, w trakcie prowadzonej przez 6 dni obserwacji, pojawienia się świądu bądź zmian świadczących o rozwoju "polekowego" zapalnego podrażnienia. Także u zwierząt z grupy 2-ej nie odnotowano tak nasilenia świądu jak też zmian zapalnych. U dwóch spośród czterech chorych zwierząt stwierdzono natomiast zmniejszenie nasilenia odczuwanego świądu.

Uzyskane wyniki świadczą, że zarówno skóra zdrowych jak i chorych na AZS psów dobrze toleruje proponowany "roztwór roboczy" Szamponu dr Seidla.

Obserwacje nad klinicznymi efektami działania "Szamponu dr Seidla"

  1. Pierwotne powierzchowne dermatozy ropne
    W przyjętym postępowaniu dotyczącym leczenia pierwotnych dermatoz ropnych stosowano wyłącznie Szampon dr Seidla pięciokrotnie kąpiąc (zgodnie z przedstawionymi powyżej zasadami) chore zwierzęta co drugi dzień. W przypadkach szybszego uzyskania klinicznie widocznej poprawy lub całkowitego ustąpienia zmian kąpiele przerywano.
    • Powierzchowne krostkowe zapalenie skóry - liszajec
      Obserwacjami objęto 2 przypadki dorosłych psów oraz 9 szczeniąt /dwa mioty w których szczenięta zaraziły się od matek/. We wszystkich przypadkach izolowanym ze zmian czynnikiem przyczynowym było zakażenie szczepem Staphylococcus intermedius. U osobników dorosłych każdorazowo uzyskano pełne wyleczenie /100%/ z tym że zmiany ropne i stan zapalny ustępowały pomiędzy 2 - 3 kąpielą. U szczeniąt zmiany zanikły już po drugim zastosowaniu szamponu tj po 3 dobach od rozpoczęcia leczenia .
    • Ostre pourazowe ropne sączące zapalenie skóry - /dermatitis pyotraumatica/
      Obserwacje dotyczą 2 przypadków rozpoznanych u dorosłych psów. Po drugim zastosowaniu preparatu odnotowano zahamowanie charakterystycznego "sączenia się" zaś dalsze 3 kąpiele spowodowały stopniowe zanikanie objawów zakażenia i wycofywanie się stanu zapalnego. Końcowy efekt terapeutyczny można ocenić jako zadawalający, choć w jednym z przypadków w chwili zakończenia obserwacji /12 dni od rozpoczęcia leczenia/ nadal utrzymywał się lekki świąd skóry.
    • Zapalenie wielofałdowe skóry - wyprzenie ropne /intertrigo/
      Do badań wytypowano 6 dość uporczywie przebiegających przypadków (liczne zmiany i częste nawroty). Zmiany ropne usytuowane były "międzyfałdowo" w postaci licznych dość drobnych sączących ognisk zapalnych w obrębie fałdów skóry części twarzowej pyska /2 zwierzęta/, fałdów na brzuchu i tułowiu /trzy otyłe psy/ oraz wyprzenia wokół sromu /jedna chorująca od kilku miesięcy na zlokalizowane w tej okolicy ropne zmiany zapalne suka/. Biorąc pod uwagę specyfikę choroby, u każdego ze zwierząt, w okresie pomiędzy kąpielami stosowano dodatkowo przemywanie fałdów "roztworem roboczym" szamponu. W okresie stosowania preparatu we wszystkich przypadkach odnotowano wystąpienie uchwytnej poprawy w postaci zaniku "charakterystycznego odoru" i zmniejszonego nasilenia sączenia i ropienia. Po 12 dniach od rozpoczęcia leczenia u dwóch psów zmiany ustąpiły całkowicie zaś u pozostałych 4 zwierząt uzyskana poprawa była wyraĽnie widoczna. Tym niemniej w 3 -4 tygodnie od zakończenia leczenia, nastąpił u wszystkich psów, mniej bądĽ bardziej nasilony powrót pierwotnie występujących zmian, co jest zjawiskiem dość typowym dla tego schorzenia.
  2. Wtórne powikłania ropne w przebiegu alergicznych chorób skóry lub dermatoz endokrynogennych
    Leczenie, wtórnych powikłań ropnych dermatoz alergicznych lub endokrynogennych poza właściwie dobranym leczeniem ogólnym, prowadzono zawsze wg identycznego schematu tj. stosując 5 pięciokrotnie w odstępach dwudniowych wyłącznie Szampon dr Seidla. W przypadkach szybszego uzyskania klinicznie widocznej poprawy lub całkowitego ustąpienia ropnych zmian skórnych kąpiele przerywano.
    • Przewlekłe ropne nawrotowe zapalenie skóry -/pyodermatitis chronica recidiva/
      Jest najczęstszym typowym powikłaniem pierwotnych zwłaszcza alergicznych bądĽ endokrynogennych dermatoz u psów. W jego przebiegu niejednokrotnie dochodzi do rozsianego ropnego zapalenia mieszków włosowych i przyległych im struktur gruczołowych. W takich przypadkach wspomniane zmiany dominują w obrazie chorobowym wobec powyższego - określa się je mianem rozsianego nawrotowego zapalenia mieszków włosowych / folliculitis disseminata recidiva/.

Obserwacje dotyczą 8 zwierząt. W dwóch przypadkach pierwotnym schorzeniem było APZS, w czterech łącznie AZS i APZS, w dwóch zaś posterydowy zespół Cushinga. U trzech spośród 8 psów rozpoznano dominację w obrazie chorobowym filliculitis disseminata recidiva (podgrupa 1) u pozostalych pięciu zaś komplikację stanowiły wtórne rozsiane powierzchowne powikłania ropne wraz z drożdżycą (podgrupa 2).

Lepsze efekty uzyskano w podgrupie drugiej gdzie u trzech psów, pomiędzy 4 a 5 kąpielą nastąpiło całkowite ustąpienie zmian. W dwóch przypadkach pomimo uzyskanej uchwytnej klinicznie poprawy, końcowy efekt był nie w pełni zadawalający.

W podgrupie pierwszej przyjęte postępowanie okazało się całkowicie nieskutecznym. Jedynie w jednym przypadku (na trzy z rozpoznanym - filliculitis disseminata recidiva) wystąpiła niewielka poprawa w okresie stosowania kąpieli, lecz po zaprzestaniu ich szybko nastąpił nawrót objawów chorobowych /wypadanie włosów, świąd, rumieniowe zapalenie/. U pozostałych dwóch zwierząt nie odnotowano, uchwytnego klinicznie, korzystnego wpływu prowadzonych kąpieli na przebieg choroby.

Omówienie wyników i podsumowanie obserwacji
W oparciu o uzyskane wyniki, zwłaszcza w grupie pierwotnych powikłań ropnych, można stwierdzić, że zastosowany, zgodnie z przyjętym schematem preparat, daje dość wysoki odsetek klinicznych wyleczeń, nie wykazując przy tym istotnych niedogodności. Bowiem, poza skutecznością antyinfekcyjną, cechują go doskonałe właściwości oczyszczające i pielęgnacyjne oraz bardzo dobra tolerancja skórna. Preparat jest wydajny użytkowo, zaś wygodne w stosowaniu plastikowe dozowniki (200 ml) zapewniają łatwe dozowanie szamponu. Częstotliwość oraz czasokres stosowania szamponu w chorobach skóry, uwarunkowane są nasileniem oraz ustępowaniem zmian ropnych i łojotokowych. Szampon dr Seidla okazał się wysoce skutecznym we wspomaganiu leczenia miejscowego zwłaszcza pierwotnych powierzchownych ropnych chorób skóry. W dermatozach, powikłanych wtórnie, powierzchownymi procesami ropnymi, skuteczność preparatu była mniejsza lecz także (jako jednego "terapeutyka") zadawalająca.

W oparciu o powyższe stwierdzenia można przyjąć zatem, że w celach pielęgnacyjnych bądź profilaktycznych wystarczające całkowicie są jednorazowe kąpiele w szamponie. Natomiast, w prowadzeniu wspomagania miejscowej terapii powierzchownych (pierwotnych lub wtórnych) ropnych oraz grzybiczych zapaleń skóry naprawdę skutecznymi mogą być tylko kąpiele częste wykonywane np. w odstępach 2-3 dniowych. Tym niemniej przypadki "zadawnione", o dużym uogólnieniu oraz nasileniu zmian skórnych będą oczywiście wymagały dodatkowego stosowania właściwie ukierunkowanej terapii ogólnej i/lub miejscowej. Podkreślić trzeba, że głębokie ropne dermatozy zawsze wymagają leczenia ogólnego w postaci np. właściwie dobranej antybiotykoterapii iniekcyjnej lub doustnej. Szampon dr Seidla w tych stanach może mieć jedynie zastosowanie wspomagające w postaci regularnie powtarzanych np. dwa razy tygodniowo - aplikacji, przez cały okres prowadzonej antybiotykoterapii. W okresie rekonwalescencji, chcąc zapobiec nawrotom, winno zalecać się prewencyjne stosowanie szamponu raz w tygodniu.

Ażeby oddziaływanie kąpieli było maksymalnie skutecznym, zawsze zalecanym jest zastosowanie wstępne kąpieli oczyszczającej tj. po spienieniu na sierści "roztworu roboczego" i odczekaniu 2 - 3 min, obficie spłukać zwierzę ciepłą wodą. Właściwa kąpiel antyseptyczna następuje zaraz potem i trwa co najmniej 10 minut.

Wnioski
Zastosowanie (wyłącznie) kąpieli leczniczych w Szamponie dr Seidla w pierwotnych powierzchownych dermatozach ropnych, każdorazowo dawało korzystne efekty kliniczne, co przesadza o jego przydatności terapeutycznej w tych stanach
W przebiegu większości wtórnych powikłań ropnych skuteczność kliniczna (stosowanego jako jedyny rodzaj miejscowego oddziaływania) Szamponu dr Seidla określona została jako dość zadawalająca, co świadczy, iż może być on zalecany jako jeden z elementów wielokierunkowego oddziaływania w prowadzonej terapii
W przypadku szczególnym, jakim jest przewlekłe nawrotowe zapalenie mieszków włosowych, szampon - stosowany jako jedyny "terapeutyk miejscowy"' okazał się nieskutecznym, ponieważ, dając "przejściową poprawę" nie był jednak w stanie doprowadzić do trwałego ustąpienia powyższych zmian.


Konkluzja
Przeznaczony zarówno dla pielęgnacji skóry zdrowej jak też profilaktyki i terapii dermatoz infekcyjnych u psów "Szampon dr Seidla", nie wykazuje miejscowo działania szkodliwego jak też niekorzystnych ogólnych działań ubocznych. Cechuje go natomiast dobra przydatność użytkowa (wydajność, właściwości oczyszczające) jak też wyraźna, profilaktyczna i lecznicza skuteczność antyinfekcyjna w powierzchownych bakteryjnych i grzybiczych zakażeniach skóry, zatem szczególnie w tych stanach jest to preparat klinicznie istotnie przydatny.

Piśmiennictwo

  1. Campbell K.J.,Weisger R.,Cross T.,Anderson E.E., Kakona I.: Effects of four antibacterial soaps/shampoos on surface bacteria of the skin of dogs. In: Proceedings of the eleventh annual meeting of the American Academy of Veterinary Dermatology and American College of Veterinary Dermatology, Santa Fe, 43.1995
     
  2. Davis J.G.: Chemical sterilization with special reference to iodophor. Sanitarian, 10,7,1963
     
  3. Guaguere E.: Topical treatment of canine and feline pyoderma. Vet. Dermatol. 7,145,1996 ,
     
  4. Halliwell, R.E.W.: Rational use of shampoos in veterinary dermatology. Journal of Small Animal Practice 32, 401, 1991
     
  5. Kwochka K.W: Rational shampoo therapy in veterinary dermatology. In: Proceedings of the eleventh annual Kal Kan Symposium for the thearment of Small Animal Diseases. 1993 Vermon Calif., Kal Kan Foods, 78
     
  6. Kwochka K.W., Kowalski J.J.: Prophylactic efficacy of four antibacterial shampoos against Staph. intermedius in dogs. Amer. J. Vet. Res. 52,115,1991
     
  7. Scott D.W.: Topical cutaneous medicine or "Now what should I try?" Proc. Am. Anim. Hosp. Assoc. 46,89, 1979
     
  8. Scott D.W., Miller W.H., Griffin C.E.: Muller&Kirk's Small Animal Dermatology, ed 5 Philadelphia. WB Saunders 1995
     
  9. Thorne P.: A skin disinfectant povidone-iodine (betadine) The Chiropodist 2, 44, 1965.
     
  10. Wilkosz A., Książek B., Kowalczyk St., Żabolicki K., Krzywoszyński W., Morawski A.: Działanie bakteriobójcze jodoforowych Preparatów Pollena J in vitro. Zeszyty Prob. Post. Nauk Rol. 22,325,1977
     
  11. Wojtatowicz Zb.: Środki myjące i dezynfekcyjne w higienie mleka. Now Wet.7. 397 1977


Adres autora
Prof. dr hab. Zbigniew J.H. Pomorski
Zakład Diagnostyki Klinicznej, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych
Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Akademia Rolnicza w Lublinie
Lublin ul. Głęboka 30